Soạn Văn Trong Lòng Mẹ của Nguyên Hồng để thấy bạn đang còn những may mắn nhất định hơn tuổi thơ của cậu bé trong truyện với những bất hạnh, tổn thương nhưng tình cảm dành cho mẹ thì chưa bao giờ thay đổi. Cùng chúng tôi soạn Trong lòng mẹ để hiểu hơn về truyện, hiểu hơn nhân vật và thấy yêu tuổi thơ, yêu mẹ của chính mình hơn nhé.
Các Nội Dung Chính
I. Giới thiệu sơ lược để soạn văn Trong lòng mẹ
1. Tác giả
– Nguyên Hồng (1918 – 1982), tên khai sinh của ông là Nguyễn Nguyên Hồng, sinh ra tại Nam Định.
– Nguyên Hồng (1918 – 1982), tên khai sinh là Nguyễn Nguyên Hồng, quê ở thành phố Nam Định.
– Tuổi thơ của Nguyên Hồng phải trải qua nhiều cay đắng, bất hạnh: thiếu thốn không chỉ về vật chất mà còn về tình cảm gia đình.
– Trước cách mạng, ông sống chủ yếu ở Hải Phòng, trong một xóm lao động nghèo.
– Ngay từ tác phẩm đầu tay, ông đã hướng ngòi bút của mình vào những con người nghèo khổ. Ông được nhận định rằng ông là nhà văn của phụ nữ và trẻ em.
– Sau cách mạng, ông tiếp tục sáng tác bền bỉ. Các tác phẩm của ông thuộc nhiều thể loại khác nhau: tiểu thuyết, kí, thơ và nổi bật nhất là tiểu thuyết sử thi nhiều tập.
– Một số tác phẩm tiêu biểu:
- Tiểu thuyết: Bỉ vỏ (1938), Cuộc sống (1942), Sóng gầm (1961), Cửa biển (bộ tiểu thuyết 4 tập: 1961, 1967, 1973, 1976)…
- Truyện: Hai dòng sữa (truyện ngắn, 1943), Vực thẳm (truyện vừa, 1944), Miếng bánh (truyện ngắn, 1945)…
- Hồi ký: Những ngày thơ ấu (đăng báo lần đầu năm 1938, xuất bản năm 1940), Một tuổi thơ văn (1973), Những nhân vật ấy đã sống với tôi (1978)…
- Bộ tiểu thuyết lịch sử: Núi rừng Yên Thế (gồm nhiều tập, đang được nhà văn viết dở).
2. Tác phẩm
– Đoạn trích “Trong lòng mẹ” được rút từ chương IV của cuốn hồi ký “Những ngày thơ ấu”.
– “Những ngày thơ ấu” kể lại tuổi thơ đầy cay đắng của tác giả. Tác phẩm bao gồm 9 chương, được đăng báo lần đầu năm 1938, được in thành sách năm 1940.
3. Tóm tắt để soạn bài Trong lòng mẹ
Nhân vật bé Hồng sống trong tuổi thơ bất hạnh, thiếu thốn tình cảm gia đình khi bố mất, mẹ thì đi xa biền biệt. Cậu sống với người cô đầy cay độc, luôn buông lời xấu xa chia cắt tình cảm hai mẹ con. Nhưng rồi cuối cùng mẹ cũng về và bé Hồng hạnh phúc nghẹn ngào trong vòng tay yêu thương của mẹ.
4. Bố cục
– Phần 1 (từ đầu -> người ta hỏi đến chứ?): cuộc đối thoại giữa người cô và bé Hồng.
– Phần 2 (phần còn lại): cuộc gặp gỡ vỡ òa giữa hai mẹ con.
II. Hướng dẫn soạn văn Trong lòng mẹ
Câu 1 : (trang 20 sgk Ngữ Văn 8 Tập 1):
Phân tích nhân vật cô của Hồng:
– Sự tàn nhẫn, độc ác khi hỏi “mày có muốn vào Thanh Hóa không”, câu hỏi càng làm nỗi đau xa mẹ thêm thắt lại.
– Chế giễu, mỉa mai mẹ cậu để làm chia rẽ tình cảm hai mẹ con: “phát tài” (cách nói mỉa mai người mẹ cơ cực, nghèo khổ), “em bé” (cố làm nảy sinh những hoài nghi để bé Hồng xa cách mẹ).
⇒ Bà cô đầy cay nghiệt, nham hiểm, sống giả tạo, tàn nhẫn, không có lòng vị tha. Bà là đại diện cho những những hủ tục, thành kiến đày đọa thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa.
Câu 2 :(trang 20 sgk Ngữ Văn 8 Tập 1):
Tình yêu thương vô bờ của bé Hồng với người mẹ bất hạnh của mình:
– Khi nghe những lời thâm độc, giả dối của bà cô xúc phạm đến mẹ: cậu chỉ cúi đầu không đáp và tỉnh táo nhận ra “những rắp tâm tanh bẩn” của bà cô, nghe “em bé” thì cậu khóc ròng vì thương mẹ, vì trong lòng đầy uất ức, sự căm hờn cả một chế độ xã hội dậy sóng trong cậu “…mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi”.
– Khi được gặp và nằm trọn trong lòng của mẹ: “Mợ ơi! …” tiếng gọi đầy tha thiết như thể hiện hết thảy những khát khao tình yêu thương của mẹ bấy lâu, hàng loạt những hành động gấp gáp của cậu: đuổi theo… gọi bối rối… thở hồng hộc… trèo lên xe ríu cả chân… òa khóc. Nằm trong lòng mẹ, cậu ngắm thật kỹ gương mặt mẹ, mơn man sung sướng “Tôi ngồi trên đệm xe … thơm tho lạ thường”.
Cảm giác vỡ òa hạnh phúc của cậu bé Hồng khi nằm trong lòng mẹ
⇒ Bé Hồng dành tình yêu thương mãnh liệt, sự kính trọng, niềm tin mãnh liệt về người mẹ của mình.
Câu 3: (trang 20 sgk Ngữ Văn 8 Tập 1):
Qua soạn Trong lòng mẹ cho ta cảm nhận chất văn của Nguyên Hồng đậm chất trữ tình. Dòng cảm xúc mãnh liệt, phong phú của bé Hồng (xót xa tủi nhục, sự quyết liệt, căm giận sâu sắc, tình thương mẹ,… dồn nén và lên cao). Ngoài ra, còn thể hiện ở sự miêu tả, cách kể cảm xúc, các so sánh ấn tượng giàu sức gợi.
Câu 4 : (trang 20 sgk Ngữ Văn 8 Tập 1):
Hồi kí là thể loại kí kể lại các sự việc đã từng xảy ra trong quá khứ và người kể lại chính là người tham dự hay chứng kiến sự việc.
Câu 5: (trang 20 sgk Ngữ Văn 8 Tập 1):
Qua soạn bài Trong lòng mẹ, ta cũng có thể thấy Nguyên Hồng xứng đáng là nhà văn của nhi đồng và phụ nữ:
– Ông thể hiện cái nhìn đầy thông cảm, thấu hiểu cùng những đau khổ, cùng cực mà người phụ nữ phải chịu đựng giữa các hủ tục khắt khe, người con trẻ với nỗi đau tinh thần phủ khắp tuổi thơ càng khát vọng tình thương mãnh liệt.
– Nhà văn có sự hiểu sâu sắc về phụ nữ và trẻ thơ, những nắm bắt tính cách và tâm lí nhân vật rất thật qua lời văn đầy cảm xúc.
III. Kết luận sau khi soạn văn Trong lòng mẹ
1. Nghệ thuật
– Lời văn giàu cảm xúc, cách viết tinh tế, nhẹ nhàng.
– Mạch truyện được dẫn dắt tự nhiên, cảm xúc chân thực.
2. Nội dung
– Soạn bài “Trong lòng mẹ” của Nguyên Hồng để thấy chân thực một tuổi thơ nhiều bất hạnh của một đứa trẻ thiếu thốn tình cảm gia đình nhưng cuối cùng hạnh phúc cũng mỉm cười với Hồng khi an yên trong vòng tay mẹ. Qua đó, tác giả cũng thể hiện sự căm phẫn đối với chế độ cũ đã gây ra những bất công cho thân phận người phụ nữ.
Soạn văn Trong lòng mẹ để thấy yêu mẹ hơn, nhớ cảm giác được mẹ yêu thương và một tuổi thơ ấm áp bên mẹ mà đó lại là khát khao mãnh liệt một thời của cậu bé Hồng trong truyện. Chỉ mong rằng, đừng một tuổi thơ nào, một số phận nữ nhi nào phải chịu thêm những bất hạnh, bất công từ chế độ xã hội thêm nữa.
Đoạn trích Trong lòng mẹ
Tôi đã bỏ cái khăn tang bằng vải màn ở trên đầu đi rồi. Không phải đoạn tang thầy tôi mà vì tôi mới mua được cái mũ trắng và quấn băng đen.
Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở Thanh Hóa vẫn chưa về. Trong đó nghe đâu mẹ tôi đi bán bóng đèn và những phiên chợ chính còn bán cả vàng hương nữa. Tôi nói “nghe đâu” vì tôi thấy người ta bắn tin rằng mẹ và em tôi xoay ra sống bằng cách đó.
Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên, cười hỏi:
– Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mợ mày không?
Tưởng đến vẻ mặt rầu rầu và sự hiền từ của mẹ tôi, và nghĩ đến cảnh thiếu thốn một tình thương yêu ấp ủ từng phen làm tôi rớt nước mắt, tôi toan trả lời có. Nhưng, nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp. Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội là góa chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực. Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến… Mặc dầu non một năm ròng mẹ tôi không gửi cho tôi lấy một lá thư, nhắn người thăm tôi lấy một lời và gửi cho tôi lấy một đồng quà. Tôi cũng đã cười đáp lại cô tôi:
– Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:
– Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu?
Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi. Tôi lại im lặng, cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt lại, khóe mắt tôi đã cay cay. Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:
– Mày dại quá cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu. Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.
Nước mắt tôi đã ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hòa đầm đìa ở cằm và ở cổ. Hai tiếng “em bé” mà cô tôi ngân dài ra thật ngọt, thật rõ, quả nhiên đã xoắn chặt lấy tâm can tôi như ý cô tôi muốn. Nhưng không phải vì thấy mẹ tôi chưa đoạn tang thầy tôi mà đã chửa đẻ với người khác mà tôi có những cảm giác đau đớn ấy. Chỉ vì tôi thương mẹ tôi và căm tức sao mẹ tôi lại vì sợ hãi những thành kiến tàn ác mà xa lìa anh em tôi, để sinh nở một cách giấu giếm trốn tránh như một kẻ giết người lúng túng với con dao vấy máu của nó. Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:
– Sao cô biết mợ con có con?
Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe. Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán. Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở một bên rổ bóng đèn. Mẹ tôi ăn vận rách rưới, mặt mày xanh bủng, người gầy rạc đi, thấy thế bà ta thương tình toan gọi hỏi xem sao thì mẹ tôi vội quay đi, lấy nón che…
Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng. Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quá vồ lấy ngay mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kỳ nát vụn mới thôi.
Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai tôi, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:
– Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về. Trước sau cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?
Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:
– Mấy lại rằm tháng tám là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?
Nhưng đến ngày giỗ thầy tôi, tôi không viết thư gọi mẹ tôi cũng về. Mẹ tôi về một mình đem rất nhiều quà bánh cho tôi và em Quế tôi. Chiều hôm đó, tan buổi học ở trường ra, tôi chợt thoáng thấy một bóng người ngồi trên xe kéo giống giống mẹ tôi. Tôi liền đuổi theo, gọi bối rối:
– Mợ ơi! Mợ ơi! Mợ ơi!…
Nếu người quay lại ấy là người khác thì thật là một trò cười tức bụng cho lũ bạn tôi chúng nó khua guốc inh ỏi và nô đùa ầm ĩ trên hè. Và cái lầm đó không những làm tôi thẹn mà còn tủi cực nữa, khác gì cái ảo ảnh của một dòng nước trong suốt chảy dưới bóng râm đã hiện ra trước con mắt gần rạn nứt của người bộ hành ngã gục giữa sa mạc.
Xe chạy chậm chậm… Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, tôi đuổi kịp. Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và, khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại. Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi òa lên khóc rồi cứ thế nức nở. Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:
– Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.
Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội của tôi nói. Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong, và nước da mịn làm nổi bật màu hồng của hai gò má. Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường.
Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người miệng, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trên trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng. Từ ngã tư đầu trường học về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi những câu gì. Trong những phút rạo rực ấy, cái câu nói của cô tôi lại nhắc lại:
– Mày dại quá! Vào Thanh Hóa đi, tao chạy cho tiền tàu. Vào bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và bế em bé chứ.
Nhưng bên tai ù ù của tôi, câu nói ấy bị chìm ngay đi, tôi không mảy may nghĩ ngợi gì nữa…